Geleid weiden
Uit Triple Performance
Het begrazen gericht (ook wel gericht begrazen of voorgeschreven begrazen genoemd) is een aanvullende oplossing op methoden van onkruidbestrijding. De dieren worden gebruikt als onkruidbestrijdingsmiddelen om de onkruiden te verzwakken, hun productievermogen te verminderen en hun aanwezigheid in de tijd te beperken. Dit specifieke doel wordt bereikt door het plannen en controleren van 4 parameters:
- de diersoort die graast
- de periode van begrazing
- de duur en de intensiteit van de begrazing.
Verschil tussen klassiek begrazen en gericht begrazen
| Klassiek begrazen | Gericht begrazen | |
|---|---|---|
| Hoofddoel | Voeden van de dieren | Beheer van de vegetatie door defoliatie of vertrapping |
| Effect op onkruiden | Secundair gegeten | Dieren worden gebruikt als onkruidbestrijdingsmiddelen |
| Planning | Begrazing afhankelijk van de SAU en de kudde. | Begrazing bepaald volgens het onkruid (tijdelijk beperkt, ruimtelijk gericht, aangepast in intensiteit) |
Rol van de verschillende diersoorten
Elke soort heeft een specifiek voedingsgedrag.
Runderen
Runderen eten vooral grassen en zijn minder selectief bij hoge begrazingsdruk.
Ze zijn nuttig om:
- de totale biomassa te verminderen
- de dominantie van grassen te beperken
- de grond voor te bereiden voor andere soorten.
Echter moet men oppassen omdat ze:
- onkruiden kunnen vertrappen die schapen en geiten zouden kunnen eten
- zwaar zijn en daardoor de bodem kunnen verdichten afhankelijk van de klimatologische omstandigheden.
Schapen
Schapen zijn selectiever, maar hebben enkele voordelen:
- ze kunnen gebruikt worden om akkergewassen te begrazen in het begin van de stengelontwikkeling en/of tussengewassen
- ze hebben een goede precisie op de gerichte zones.
Geiten
Geiten eten houtige planten en weinig smakelijke soorten.
Ze zijn geschikt voor:
Voedingsleren
Dieren moeten leren om onkruid te eten. Dit gebeurt door:
- voedingsopleiding, dat wil zeggen het blootstellen van jonge dieren aan onkruiden zodat ze leren dit soort planten te eten.
- leidende dieren
- hoge begrazing gedurende een korte tijd die de dieren aanmoedigt veel minder selectief te grazen.
Begrazingsperiode
Smakelijkheid van onkruiden
De plantstadium is bepalend, sommige onkruiden verliezen hun smakelijkheid naarmate ze zich ontwikkelen. Het is dus belangrijk dat landbouwers de onkruiden kennen om te weten wanneer ze het meest gevoelig zijn voor begrazing.
Begrazing is effectiever wanneer de onkruiden smakelijker zijn dan andere planten, dat wil zeggen vooral wanneer ze jong zijn en vóór hun bloei of zaadzetting.
Gevolgen van begrazing op onkruiden
Gericht begrazen kan onkruid op verschillende manieren beschadigen, afhankelijk van de periode waarin het wordt toegepast:
- vroege lente, het maakt verwijdering van de nieuwe groei van onkruiden mogelijk, op lange termijn wordt de plant verzwakt en zal uiteindelijk sterven
- later in het voorjaar, het kan bloei voorkomen en daardoor de zaadvorming
- tijdens het groeiseizoen van het onkruid kan begrazing het onkruid stress bezorgen en daardoor de concurrentie met gewenste plantensoorten verminderen.
- in herfst, het kan de voedingsstroom naar de wortels en plantenkransen verstoren, wat de koolhydraatreserves vermindert die nodig zijn voor de groei van onkruiden.
Intensiteit en duur van begrazing
Bij onvoldoende intensiteit
- Onkruiden worden geselecteerd.
- Smakelijke planten verdwijnen.
- Resistente onkruiden domineren.
Bij te hoge intensiteit
- Risico op overbegrazing.
- Bodemdegradatie (verdichting en erosie).
Conclusie
Het doel is om een sterke maar korte druk te creëren gevolgd door een rustperiode zodat de gewenste planten zich kunnen ontwikkelen. Het is daarom belangrijk om een lijst te maken van de aanwezige onkruiden op het perceel en hun hoeveelheid te schatten om een aangepaste druk en duur te plannen.
Voordelen
- Verbetering van de infiltratie en het gebruik van water.
- Onderhoud mogelijk van rivierzones, op hoogte of moeilijk toegankelijke plaatsen.
- Aanvoer van bemesting door de dieren.
- Recycling van nutriënten.
- Verbetering van de bodemstructuur.
- Vermindering van chemische en mechanische behandelingen.
- Mogelijke opbrengstverhoging, vooral dankzij schapen die wintergraan begrazen.[1]
- Alternatieve methode op percelen met beperkte inzet van gewasbeschermingsmiddelen.
Beperkingen
- Te late begrazing kan zaadverspreiding van onkruiden veroorzaken (via mest of haren van dieren)
- Begrazing is afhankelijk van klimaatomstandigheden, dieren kunnen alleen op draagkrachtige bodem werken.
- Welzijn van de dieren moet worden bewaakt omdat sommige onkruiden giftig kunnen zijn. Studies tonen aan dat aanvullende voeding de effecten van sommige toxines (terpenen, tannines, oxalaten, ...) kan verminderen.
- Het is essentieel om de onkruidflora goed te kennen om een precies plan voor gericht begrazen op te stellen.
- Risico op overbegrazing, daarom is een nauwkeurige beheersing van gericht begrazen belangrijk.
Conclusie
- Gericht begrazen maakt deel uit van een geïntegreerd onkruidbeheer.
- Het vereist een gedetailleerde kennis van de aanwezige onkruiden en hun hoeveelheid.
- De effectiviteit berust op een precies begrazingsplan (periode waarin onkruiden smakelijk zijn, keuze van diersoort, intensiteit en duur van begrazing).
Adviezen over gericht begrazen afhankelijk van de aanwezige onkruiden op het perceel
Een studie uitgevoerd in de Verenigde Staten[2] stelde een lijst op met adviezen voor gericht begrazen van bepaalde onkruiden, hier enkele:
| Onkruid | Dier | Groei stadium van onkruid | Reactie van de plant | Aantal behandelingen per jaar |
|---|---|---|---|---|
| Canadese distel | Schapen | Vegetatieve stadia van het zaailing | Vermindering van kracht, grootte en bloei | Voldoende vaak om bloei te voorkomen |
| Koeien, kalveren en jonge runderen | Zaailing, eerste vegetatieve stadia | |||
| Geiten | Alle stadia | |||
| Japanse duizendknoop | Geiten (vrouwtjes en lammeren) | Vegetatieve en bloemstadia | Vermindering van het aantal knoppen en aanzienlijke vertraging van het groeiproces | Meerdere keren per jaar gedurende minstens 3 jaar |
| Wolfsmelk | Schapen | Vegetatieve stadia | Vermindering van de dichtheid van stengels en biomassa van planten | Minstens twee keer per seizoen of continu, gedurende minimaal 4 tot 5 jaar |
| Geiten | Van vegetatief tot bloei | |||
| Geknikte distel | Schapen | Van rozetstadium tot opstijging | Vermindering van kracht, grootte en bloemproductie | Een of twee keer per jaar (minstens 3 jaar) in knop-/bloei stadium. |
| Geiten | ||||
| Koeien en kalveren | ||||
| Gestreepte distel | Geiten en lammeren | Alle groeistadia | Verminderde groei tijdens het behandelingsjaar. Rozetten groeien terug na het verwijderen van de dieren | Een behandeling per jaar in bloeistadium (minstens 3 jaar) |
| Gewone kweek | Paarden, schapen, vee en geiten | Vroeg vegetatief stadium | Vermindering van de kracht van de plant | Continu begrazen tot andere beheersmethoden worden toegepast |
| Rijnkorenbloem | Schapen (ooien, lammeren) | Alle groeistadia vóór bloei | Vermindering van kracht, dichtheid, grootte, bloemstengels en zaadproductie. | Drie behandelingen per jaar (minstens 3 jaar) tussen rozet- en opstijgingsstadium en bij de hergroei. |
| Geiten, lammeren | ||||
| Zomerkorenbloem | Schapen | Alle groeistadia vóór bloei | Vermindering van kracht, grootte en bloemproductie | Twee of drie behandelingen tijdens rozet- of opstijgingsstadia gedurende 3 tot 5 jaar |
| Geiten | ||||
| Vee |
Begrazing en meerjarige planten
Boomgaarden
Dieren die in hoogstamboomgaarden kunnen worden ingezet zijn:
- schapen
- runderen (belasting van ongeveer 2/ha), vooral gebruikt in appelboomgaarden
- kippen (belasting van ongeveer 500/ha voor volwassen dieren en 1500/ha voor jonge dieren)
- ganzen (belasting van 50 tot 100/ha)
- eenden (belasting van 100 tot 500/ha)
- varkens
- paarden
Het wordt aanbevolen om de dieren 2 tot 3 weken voor de fruitval en tot het einde van de oogst te verwijderen.
| Soort | Afstand op de rij | Afstand tussen rijen | Gebruikelijke dichtheid |
|---|---|---|---|
| Appelboom | 10-12 m | 10-12 m | 90-100 bomen/ha |
| Perenboom | 10-12 m | 10-15 m | 70-80 bomen/ha |
| Kersenboom | 10-12 m | 12-15 m | 70-80 bomen/ha |
| Pruimenboom-Mirabelboom | 7-10 m | 10-14 m | 100-120 bomen/ha |
| Notenboom | 12-14 m | 15-18 m | 40-50 bomen/ha |
Wijngaarden
In wijngaarden vindt begrazing plaats van november tot april met meestal schapen (voorkeur voor Ouessant- en Shropshireschapen), varkens of pluimvee.
Beperkingen
- Controle van de hoeveelheid gras op de percelen zodat de dieren de gewassen niet beschadigen.
- Bescherming van gewassen (houten omheining, metalen korset).
- Dieren verwijderen tijdens gewasbescherming en koper (giftig voor sommige dieren).
- Extra werk (toezicht, omheiningen…). Sommige landbouwers werken samen met veehouders, waardoor ze extra begrazingsoppervlakten van goede kwaliteit hebben.
Voordelen
- Besparing op onkruidbestrijdingsbehandelingen (mechanisch en chemisch). Let op, sommige dieren selecteren de planten die ze eten (bv. kippen).
- Dieren dragen bij aan profylaxe door bepaalde plagen te controleren, bladeren en vruchten te vertrappen en beschadigde vruchten te eten.
- Aanvoer van bemesting.
- Verhoging van biodiversiteit.
- Verhoging van inkomensdiversiteit.
- Vermindering van vorstrisico door het handhaven van kort gras of kale bodem onder de bomen. Dit bevordert warmte-uitwisseling van de bodem naar de atmosfeer en vermindert nachtelijke temperatuurdalingen.
Ervaringsverslagen
- Varkens in wijngaarden
- Schapen in granen
- Schapen in koolzaaduitlopers
- Begrazing van triticale door schapen
- Schapen onder appelbomen
- Déprimage de céréales par des bovins
- Pluimvee onder appel- en perzikbomen
- Pluimvee onder olijfbomen
Bijlagen
Bronnen
- Agrof’île. 2022. Le pâturage des couverts d’interculture : une formule gagnante. [03/02/2026]. https://www.agrofile.fr/wp-content/uploads/2021/12/POSCIF_Fiche_technique_COUVERTS.pdf
- Agrof’île. 2022. Pâturage des céréales : les premières références. [03/02/2026]. https://www.agrofile.fr/wp-content/uploads/2021/12/POSCIF_Fiche_technique_CEREALES.pdf
- I. Anghioni, P.C.F Carvalho, F. Gastal, S.K. Harrison, C.R. Lang, S.B.C. Lustosa, A. de Moraes, M.Z. Schuster et R.M. Sulc. 2018. Effects of top rotation and sheep grazing management on the seedbank and emerged weed flora under a no-tillage integrated crop-livestock system. [03/02/2026]. https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-agricultural-science/article/effects-of-crop-rotation-and-sheep-grazing-management-on-the-seedbank-and-emerged-weed-flora-under-a-notillage-integrated-croplivestock-system/A5C39CB3B6BC1D3A5AA1BC9FF4EE1DA1?utm_source=chatgpt.com
- Jack Arterburn. 2020. The role of grazing in integrated weed management. [03/02/2026]. https://www.agproud.com/articles/53638-the-role-of-grazing-in-integrated-weed-management?utm_source=chatgpt.com
- Derek W. Bailey, Elizabeth A.Burritt, Andres F.Cibils, Richard E.Estell, John R. Hendrickson, Mark Horney, Karen L.Launchbaugh, Jeffrey C. Mosley et John W.Walker. 2019. Targeted Livestock Grazing : Prescription for Healthy Rangelands. [03/02/2026]. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1550742419300399
- Biofil. 2020. Des volailles pour protéger les vergers. [03/02/2026]. https://abiodoc.docressources.fr/doc_num.php?explnum_id=4659
- Bio de Provence. Pâturage en vergers, une approche expérimentale. [03/02/2026]. https://www.herbea.org/fr/downloads/6272/2017_Bio-de-Provence_IRAEE_Paturage-en-vergers-synthese-version.pdf
- Bio en Grand Est. L’écopâturage en viticulture. [03/02/2026]. https://alsace.lpo.fr/images/stories/Articles/docLPO/Vinbiodiv-F-Flyer_Ecopaturage.pdf
- Chambre d’agriculture de Normandie. 2024. La bonne conduite de la prairie pour éviter le désherbage chimique. [03/02/2026]. https://opera-connaissances.chambres-agriculture.fr/doc_num.php?explnum_id=217653#:~:text=Alterner%20fauche%20et%20pâture%20Cela,Ni%20trop%2C%20ni%20trop%20peu
- Sylvie Colleu. 2020. Etude REVE : Reconnexion verger-élevage. [03/02/2026]. http://gis-fruits.org/content/download/4224/41364?version=1
- Jason C. Davison, Ed Smith et Linda M.Wilson. Livestock Grazing Guidelines for Controlling Noxious Weeds in the Western United States. [03/02/2026]. https://www.weld.gov/files/sharedassets/public/departments/public-works/documents/livestock_graizng_guidelinesdavison_et_al.-2007.pdf?utm_source=chatgpt.com
- Eddy Dumbardon-Martial, Anaïs et Christian Lavigne. 2012. Les volailles pour un contrôle biologique des adventices dans les vergers. [03/02/2026]. https://fruits.edpsciences.org/articles/fruits/abs/2012/05/fruits120029/fruits120029.html
- INRAE. Le pâturage en vergers. [03/02/2026]. https://www.jediagnostiquemaferme.com/wp-content/uploads/2017/10/LIVRET-REFERENCES-IRAEE-2-ANIMAUX-DANS-LE-VERGER-VDEF-1.pdf
- OSAE. Réintroduire le pâturage dans les cultures pérennes enherbées. [03/02/2026]. https://osez-agroecologie.org/syntheses-techniques/reintroduire-le-paturage-dans-les-cultures-perennes-enherbees/du-concept-a-la-technique-3/
- Produire Bio. 2024. Le pâturage pour déprimer les céréales et détruire les couverts : des bénéfices multiples. [03/02/2026]. https://www.produire-bio.fr/articles-pratiques/le-paturage-pour-deprimer-les-cereales-et-detruire-les-couverts-des-benefices-multiples/
- Delphine Scohy. 2019. Combiner pâturage et production de fruits : un système aux multiples atouts. [03/02/2026]. https://www.web-agri.fr/paturage/article/164779/les-pres-vergers-combiner-paturage-et-production-de-fruits#:~:text=Un%20p%C3%A2turage%20possible%2010%20mois,sans%20p%C3%A2turage%20pour%20des%20pommiers
- Martin Trouillard. 2022. Pâturage ovin sous vergers : deux années d’essais on farm s’achèvent. [03/02/2026]. https://www.fibl.org/fr/infotheque/message/paturage-ovin-sous-vergers-deux-annees-dessais-on-farm-sachevent
- University of California. Integrated Weed Management. [03/02/2026]. https://ucanr.edu/site/integrated-weed-management/grazing-0?utm_source=chatgpt.com
- ↑ Agrof’île. 2022. Pâturage des céréales : les premières références. [03/02/2026]. https://www.agrofile.fr/wp-content/uploads/2021/12/POSCIF_Fiche_technique_CEREALES.pdf
- ↑ Jason C. Davison, Ed Smith et Linda M.Wilson. Livestock Grazing Guidelines for Controlling Noxious Weeds in the Western United States. [03/02/2026]. https://www.weld.gov/files/sharedassets/public/departments/public-works/documents/livestock_graizng_guidelinesdavison_et_al.-2007.pdf
