Beheersing van onkruid door agronomische hefbomen
Agronomische hefbomen: teeltwisseling, verschuiving van zaaidata, allelopathie, ...
De beheer van onkruiden is een belangrijk aandachtspunt in de landbouw, vooral in de grote teelten, waar ze als de belangrijkste bedreiging worden beschouwd. Hun aanwezigheid kan de opbrengsten van de gewassen aanzienlijk verminderen door te concurreren om hulpbronnen (licht, water, nutriënten). De agronomische benadering, die alternatieve methoden bevordert in plaats van het gebruik van herbiciden, steunt op een reeks hefbomen die gericht zijn op het verstoren van de levenscyclus van onkruiden en het verminderen van hun impact. Deze praktijken passen binnen een logica van agro-ecologie, waarbij efficiëntie en duurzaamheid worden gecombineerd.
Analyse van de vervuiling van het perceel
Het is belangrijk om rekening te houden met de historiek van besmetting van het perceel, die deels de mate van vervuiling en de toekomstige risico's over meerdere jaren bepaalt, afhankelijk van de potentiële zaadvoorraad. Kennis van het perceel maakt het ook mogelijk om de risico's op korte termijn te beheren. Bijvoorbeeld, de hoeveelheid onkruid die aanwezig is bij het begin van de winter (tussen de teelten) beïnvloedt hun dichtheid aan het einde van de winter en aan het begin van de volgende teelt[1].
Identificatie van onkruiden
U kunt een aantal onkruiden van de grote teelten herkennen op InfloWeb. U vindt er de gunstige omstandigheden voor hun vestiging, hun schadelijkheidsdrempel, hun opkomstdiepte en alternatieve bestrijdingsmiddelen. Op Diagbet (ITB et al.) heeft u toegang tot 130 onkruiden en 32 grassen, met hun biologische kenmerken en de verschillende vegetatieve stadia voor identificatie.
| Biologisch type | Duur van de cyclus | Geslachtelijke voortplanting | Vegetatieve vermeerdering | Voorbeelden |
|---|---|---|---|---|
| eenjarig | 1 jaar | ja | nee | Gaillet gratteron |
| tweejarig | 2 jaar | ja | nee | Wilde wortel |
| meerjarig | meerdere jaren | ja | ja (toevallig) | Rumex crépu |
| overblijvend | eeuwig | ja (minderheid) | ja (meerderheid) | Akkerdistel |
Schadelijkheidsdrempel
De schadelijkheidsdrempels van onkruiden vertegenwoordigen de dichtheid van onkruiden die nodig is om een opbrengstdaling van 5% in een teelt te veroorzaken.[3]
Types schadelijkheid
- Directe schadelijkheid : Het beïnvloedt het opbrengstpotentieel van de teelt door concurrentie om hulpbronnen (licht, water, voedingsstoffen).
- Indirecte schadelijkheid : Het omvat korte termijn effecten (vermindering van de kwaliteit van het geoogste product) en lange termijn effecten (toename van de zaadvoorraad, ontwikkeling van ziekten). De indirecte schadelijkheid, met name de toename van de zaadvoorraad, kan aanzienlijke gevolgen hebben. Eén matricaria kan tot 20.000 zaden produceren, en hoewel niet alle zaden kiemen, is het vermenigvuldigingspotentieel enorm. Studies tonen aan dat het ontbreken van specifieke onkruidbestrijding kan leiden tot een explosie van de vossenstaartpopulatie in een teeltwisseling[4].
Optimalisatie van teeltpraktijken
Beheer van opvolgingen en teeltwisselingen
Teeltwisseling
De teeltwisseling is een belangrijke agronomische methode om effectief tegen onkruiden te strijden. Deze praktijk bestaat uit het afwisselen van teelttypes, met name winter-, voorjaar- en zomerteelten, op een bepaald perceel volgens een gepland cyclus. Dit leidt tot een verstoring van de biologische cycli van onkruiden, die vaak zijn aangepast aan een specifieke teelt en daardoor niet langer de gunstige omstandigheden voor hun groei vinden wanneer de teelt verandert. Door de hoofdteelten af te wisselen, die verschillend ruimte en hulpbronnen innemen in de tijd, worden de beschikbare niches voor onkruiden verminderd. Door monocultuur te vermijden, voorkomt men ook de ophoping van zaad specifiek voor een teelt in de bodem. Het optimum ligt hier bij 5 verschillende gewassen in de teeltopvolging, om de dichtheid van onkruiden te minimaliseren.
Verschuiving van zaaidata
Het verschuiven van de zaaidatum is een effectieve techniek om onkruiden te bestrijden, vooral grassen zoals vossenstaart en kropaar, in wintergraan. Door het zaaien uit te stellen, vermijdt men de periode waarin onkruiden het gemakkelijkst opkomen, wat hun dichtheid in de teelten vermindert[5]. Een verschuiving van 20 dagen kan de populaties van vossenstaart en kropaar met 18 tot 89% verminderen, met een gemiddelde rond 60%[6]. Met verminderde populaties zijn onkruiden gemakkelijker mechanisch of chemisch te beheersen.
Vals zaaien
Het vals zaaien is een teelttechniek waarbij de grond wordt voorbereid alsof er gezaaid wordt, maar zonder de hoofdteelt te zaaien. Het laat de zaden van onkruiden in de bovenste bodemlaag (1 tot 5 cm diep) kiemen, waarna ze vernietigd worden voordat ze zich kunnen voortplanten. Vals zaaien maakt het mogelijk om onkruiden vooraf te beheren, waardoor concurrentie met de hoofdteelt na vestiging wordt vermeden.
| Goed | Vossenstaart, kropaar, bromes, wilde radijs, raapzaad |
| Gemiddeld | Sanve, walstro, herderstasje, ooievaarsbek |
| Geen tot laag | Overblijvende (distel, kweek, haagwinde, rumex) |
Aanplant van een groenbedekker
Tussenkruiden (ook permanent, dubbelteelt) worden aangeplant om de concurrentie tussen twee of meer planten te bevorderen, die dan een beperkte hulpbron delen.
Samenstelling van een groenbedekker
- Aantal soorten : Boven 5 soorten neemt de geproduceerde biomassa niet meer toe; hoe meer soorten, hoe lager de hoeveelheid zaad per soort.
- Concurrerende Couverts végétaux : ze kunnen bijdragen aan het succes van onkruidbestrijding zonder glyfosaat. Bijvoorbeeld, een bedekking van sorgho piper en zonnebloem gevolgd door een wintervoeder heeft effectief onkruiden onder controle gehouden vóór de maïs-teelt[8].
- Permanent bedekker : bijvoorbeeld, het permanent behouden van een bedekking van dwergwitte klaver op het perceel beperkt de groei van onkruiden door concurrentie. Dwergwitte klaver biedt een aanzienlijke bodembedekking en concurreert met onkruiden om hulpbronnen, waardoor deze verzwakt worden en hun ontwikkeling beperkt wordt. Het is echter belangrijk om de groei te controleren om te voorkomen dat het concurrerend wordt met de hoofdteelt[8].
- Verdrukkende bedekking : proeven in raapzaad-tarwe toonden aan dat geassocieerd raapzaad met een bedekking (linze, Alexandrijnse klaver, wintervoeder, witte klaver) minder besmet was dan raapzaad alleen aan het begin van de winter. In de tarwe-zonnebloem tussenkruiden was een verdrukkende bedekking, bestaande uit haver, Alexandrijnse klaver en fazantbloem, minder besmet met onkruiden aan het begin van de winter dan een minimale wettelijke bedekking (haver en wikke of mosterd). Dit effect werd echter niet waargenomen op de begroeing in de volgende teelt.[9]
- Hoge biomassa : Resultaten tonen aan dat bedekkingen met hoge biomassa onkruiden tijdens de tussenkruiden significant verminderen, maar niet noodzakelijk in de volgende teelt[9].
- Snelgroeiende bedekking : De snelheid van bodembedekking heeft een significante impact op de biomassa van onkruiden, maar niet op hun dichtheid. Het effect van de snelheid van bodembedekking op de biomassa van onkruiden hangt samen met concurrentie om hulpbronnen, vooral licht. De dichtheid van onkruiden wordt minder beïnvloed door de snelheid van bodembedekking en hangt meer af van de omgevingscondities.[10]
Zaaddichtheid
Een hoge zaaddichtheid (van tarwe) kan een onkruidbestrijding bieden die vergelijkbaar is met glyfosaat, met vergelijkbare opbrengsten, onder permanente bedekkingsomstandigheden. Het lijkt erop dat de toename van de dichtheid de concurrentie van de klaverbedekking compenseert, waardoor de tarwe zich beter kan vestigen en ontwikkelen[11].
Type zaaien
- Gelijktijdig zaaien : Om de slaagkansen te maximaliseren, wordt aanbevolen om de plantencompagnes gelijktijdig met de zonnebloem te zaaien.[12]
- Direct zaaien : Direct zaaien minimaliseert de bodemverstoring, wat de opkomst van onkruidzaden aan het oppervlak beperkt en dus hun kieming.
Vernietiging van de bedekking
Het is belangrijk om na te denken over de wijze van vernietiging vóór de aanplant, om de opkomst van onkruiden in de volgende teelt te minimaliseren.
Controle van herinzaai van het perceel
Kleine stroopvang
De installatie van een kleine stroopvang op maaidorsers is een innovatieve oplossing om de verspreiding van onkruidzaden in de velden te beperken. Dit gereedschap verzamelt oogstresten, zoals onkruidzaden, die anders over het perceel zouden worden verspreid. Hierdoor wordt hun kiemkracht en verspreiding in volgende seizoenen beperkt. Het verzamelde kleine stro kan worden gebruikt voor bodembedekking of als biomassa, wat een economische waarde aan deze praktijk toevoegt.
Voorkomen van kruisbesmetting door reiniging van oogstmachines
Het grondige reinigen van oogstmachines is een essentiële preventieve maatregel om te voorkomen dat onkruidzaden van het ene perceel naar het andere worden verspreid. Maaidorsers, tractoren en andere machines kunnen gemakkelijk zaden meenemen die aan oogstresten vastzitten. Systematisch reinigen na elk perceel voorkomt dat onkruidzaden die in een besmet perceel zijn geoogst, in een schoon perceel terechtkomen. Perslucht of hogedrukreinigers kunnen resten en zaden uit moeilijk bereikbare plekken verwijderen. Men kan ook beginnen met oogsten op de minst besmette percelen, waardoor het risico op kruisbesmetting wordt beperkt.
Zaadpredatie
Zaadpredatie door insecten (veel ongewervelden: loopkevers, mieren) of vogels kan een rol spelen in de natuurlijke regulatie van onkruiden.
Een Britse studie[13] toonde aan dat loopkevers een aanzienlijk deel van de zaden verwijderen voordat deze de zaadvoorraad aanvullen (200 tot 1000 zaden/m2/dag[14]), maar er zijn meer experimenten nodig om de impact van deze natuurlijke vijand op onkruiden te begrijpen.
Door biodiversiteit op landbouwpercelen te bevorderen, stimuleert men natuurlijke predatoren die een deel van de zaden consumeren vóór kieming. Het is mogelijk om hagen, grasstroken of nestkasten te plaatsen om vogel- en zaadetende insecten populaties aan te trekken en te behouden. Sommige praktijken zoals niet-kerende grondbewerking zorgen ervoor dat zaden aan het oppervlak blijven en daardoor toegankelijk zijn.[15]
Beheer van hulpbronnen
Beheer van irrigatie
Irrigatie kan een effect hebben op de vervuiling van percelen door de ontwikkeling van de teelt of van onkruiden te bevorderen, afhankelijk van hun vermogen om de hulpbron te benutten, de periode en de hoeveelheid watergift[16]. Het is dus nodig om omstandigheden te vermijden die de opkomst van onkruiden bevorderen, door de irrigatie te stoppen of lang na het zaaien te irrigeren. Er zal dan minder vocht zijn voor de kieming en opkomst van onkruiden, maar dit kan ook de groei van de hoofdteelten verminderen.[17]
Ruimtelijke verdeling van stikstofbemesting
Bemesting speelt een rol bij het beheer van vervuiling, afhankelijk van of de toediening de ontwikkeling van de teelt of die van onkruiden bevordert. Bijvoorbeeld, geconcentreerde mesttoediening op de zaairegel kan het concurrentievermogen van de teelt versterken door de groei en snelle sluiting van het gewas te bevorderen. De aard, het tijdstip (bij zaaien of tijdens de teelt) en de wijze van bemesting (geconcentreerd of breedwerpig) moeten dus goed worden overwogen voor een goede waardering door de teelt[16]. Literatuuroverzichten zijn het er over het algemeen over eens dat de toepassing van stikstof op de rij de groei van de teelt meer bevordert dan die van onkruiden.[18]
Gebruik van ecologische interacties
Plantencompagnes
Een plantencompagne is een dienstplant die tijdens een hoofdteelt op het perceel wordt aangeplant, zonder productief doel. Deze planten zijn bedoeld om één of meer voordelen (ecosysteemdiensten) te bieden aan de aanwezige teelt of aan de volgende teelten in de rotatie. Plantencompagnes nemen ruimte in en beperken zo de ontwikkeling van onkruiden. De aanwezigheid van plantencompagnes kan de biomassa van onkruiden met 56% verminderen in niet-onderworpen systemen en met 42% in onderworpen systemen[19].
Allelopathie
Allelopathie is het geheel van biochemische interacties tussen planten of tussen planten en micro-organismen. Dit fenomeen omvat de afgifte van chemische verbindingen, allelochemicals genaamd, door planten in hun omgeving. Het inwerken van kruisbloemigen in de bodem produceert bij hun afbraak moleculen die bodemziekten en onkruiden beïnvloeden. Het is echter vaak moeilijk om het allelopathische effect te scheiden van het concurrentie-effect.
Mycoherbiciden (nog in onderzoek)
Het beheer van onkruiden met behulp van schimmels parasieten is een innovatieve biologische benadering die nog in ontwikkeling is. Parasitaire schimmels kunnen specifiek zijn voor bepaalde onkruiden, waardoor de risico's voor gewassen en andere plantensoorten worden verminderd. Ze worden op het veld aangebracht in de vorm van gesuspendeerde sprays[20]. Omdat het natuurlijke organismen zijn, worden ze over het algemeen als milieuvriendelijker beschouwd dan synthetische herbiciden. Hun kostprijs is een factor om rekening mee te houden.
Voordelen en beperkingen van agronomische hefbomen
Agronomische hefbomen bieden verschillende voordelen, waaronder de verlaging van de kosten verbonden aan chemische inputs, de verbetering van de biodiversiteit en het behoud van de bodem- en waterkwaliteit. Hun implementatie vereist echter een strikte planning en een grondige kennis van de teelt- en onkruiddynamiek, en kan leiden tot een verlenging van de werktijd. Deze benaderingen zijn vaak specifiek voor een agroklimatische context en vragen om een continue aanpassing aan de milieudruk en economische omstandigheden.
Voor verdere informatie
- De teeltopvolging, Agro-Transfert, 2011
- Onkruid: hoe ermee om te gaan met alternatieve methoden?, EcophytoPIC, 2021
- Nationale nota Beheer van onkruid in rotaties van 'grote teelten' met alternatieve methoden, ACTA et al., 2015
- Het belang van teeltrotatie, de voordelen en nadelen, AgroLeague
- Mechanismen van biologische regulering van onkruid door gewasbedekking, Delphine Moreau et al., 2022
- Vervuiling van percelen: rotatie tegen onkruid, Cécile Waligora, 2008
- Permanente bodembedekkers, een alternatief voor klassieke tussenteelten, Arvalis, 2022
ar:السيطرة_على_الأعشاب_الضارة_بواسطة_الأدوات_الزراعية
- ↑ Effect van de introductie van tussenkruiden op onkruiden: analyse van een netwerk van proeven (Project VANCOUVER), F. VUILLEMIN et al., 2019
- ↑ Elementen van de biologie van onkruiden, Alain Rodriguez, 2010
- ↑ Onkruidbestrijding in de grote teelten: wat is de schadelijkheid van onkruiden?, Arvalis
- ↑ Het bepalen van de schadelijkheidsdrempels van onkruiden tijdens de veldrondes, Corinne Thierry, 2021 [pagina geraadpleegd op 10/12/2024] https://www.bayer-agri.fr/cultures/determiner-les-seuils-de-nuisibilite-des-adventices-lors-des-tours-de-plaine_5188/
- ↑ Beheer van onkruiden: moet de zaaidatum van wintergranen worden verschoven?, Plein champ, 2021 https://www.pleinchamp.com/actualite/gestion-des-adventices-faut-il-decaler-la-date-de-semis-des-cereales-d-hiver
- ↑ Moet de zaaidatum van wintergranen worden verschoven?, Pleinchamp, 2021, https://www.pleinchamp.com/actualite/faut-il-decaler-la-date-de-semis-des-cereales-d-hiver
- ↑ Vals zaaien, FiBL en Agridea, februari 2010 https://www.gutelandwirtschaftlichepraxis.ch/fileadmin/user_upload/Le_faux_semis.pdf
- ↑ 8,0 8,1 Beheer van begroeing in ACS: welke agronomische alternatieven voor glyfosaat?, TCS nr. 122, Apad, 2023
- ↑ 9,0 9,1 Effect van de introductie van tussenkruiden op onkruiden: analyse van een netwerk van proeven (project VANCOUVER), F. Vuillemin et al., 2019
- ↑ Impact van het beheer van tussenkruiden op de onkruidflora: resultaten van de analyse van 31 proeven, N Colbach et al., 2022 https://www.researchgate.net/publication/363474690_Impact_de_la_conduite_des_cultures_intermediaires_sur_la_flore_adventice_resultats_de_l'analyse_de_31_essais
- ↑ Beheersing van onkruiden in tarwe door een permanente bedekking van peulvruchten in een systeem met direct zaaien onder een groenbedekking zonder glyfosaat: enkele lessen uit Casdar Engaged, C Douay et al., 2022 https://agronomie.asso.fr/fileadmin/user_upload/revue_aes/aes_vol12_n1_juin2022/pdf/aes_vol12_n1_09_douay-et-al.pdf
- ↑ Geassocieerde zonnebloem - Resultaten van demonstratieve proeven, EPLEA Courcelles-Chaussy - Flora Loridat, 2015 https://agriculture-de-conservation.com/sites/agriculture-de-conservation.com/IMG/pdf/tournesol-associe.pdf
- ↑ Cyril C. Auguste, Luc Biju-Duval, David Bohan, Alice Charalabidis, Chantal Ducourtieux, Sarah Labruyere, Sandrine Petit, Benoit Ricci en Aude Trichard. 2020. Zaadpredatie van onkruiden door loopkevers. [10/02/2026]. https://hal.inrae.fr/hal-02801724v1/document
- ↑ Benjamin Carbonne.2021. De rol van biotische interacties in een prooi-predator systeem: het geval van predatie en regulatie van onkruidzaden door loopkevers. [10/02/2026]. https://theses.hal.science/tel-03163078v1/document
- ↑ Toespraak van Sandrine Petit over de inschatting van de impact van zaadpredatie op onkruiden en opbrengst tijdens het colloquium over het COPRAA-project op 26/11/2024 https://vimeo.com/1036614502
- ↑ 16,0 16,1 FOCUS N°3: Alternatieve methoden voor onkruidbeheer, ECOPHYTOPIC, 2013 https://ecophytopic.fr/sites/default/files/actualites_doc/Focus%203_Desherbage%20alternatif_0.pdf
- ↑ Toespraak van Nathalie Colbach over nieuwe praktijken voor teeltsystemen zonder grondbewerking en zonder herbiciden tijdens het colloquium over het COPRAA-project op 27/11/2024, Diavoorstelling en video beschikbaar: https://ciag.hub.inrae.fr/carrefours-de-l-innovation-agronomique/copraa
- ↑ Toespraak van Bastien Boquet over de ruimtelijke verdeling van stikstoftoediening op de zaairegel voor regulatie van onkruiden op 26/11/2024 https://vimeo.com/1036554168
- ↑ Peulvruchten als plantencompagnes verminderen de druk van onkruiden, Terre-net, 2018 https://www.terre-net.fr/desherbage/article/133800/les-plantes-compagnes-legumineuses-reduisent-la-pression-des-mauvaises-herbes
- ↑ Gebruik van biologische middelen tegen onkruiden, EcophytoPIC, 2018 https://ecophytopic.fr/leviers/proteger/utiliser-des-moyens-biologiques-contre-les-adventices
